Trong rất nhiều công trình nhà ở, ống nhựa uPVC được chọn gần như theo phản xạ: dễ mua, giá thấp, thi công nhanh. Khi mới lắp đặt, hệ thống hoạt động ổn định, không rò rỉ, không mùi, không tiếng ồn. Nhưng vấn đề mà nhiều chủ nhà chỉ nhận ra sau vài năm là: uPVC không “già đi” một cách hiền lành.
Điểm yếu lớn nhất của ống nhựa uPVC không nằm ở chất lượng ban đầu, mà nằm ở cách vật liệu phản ứng với nhiệt độ, áp lực và thời gian sử dụng.
uPVC cứng – và chính điều đó tạo ra rủi ro
Về mặt cơ học, uPVC là vật liệu cứng, mô-đun đàn hồi cao, nghĩa là nó ít biến dạng khi chịu tải nhỏ. Điều này giúp ống giữ hình dạng tốt lúc mới lắp. Tuy nhiên, chính độ cứng này lại khiến uPVC khó hấp thụ ứng suất lặp lại.
Khi hệ thống ống chịu thay đổi áp suất nước (mở – đóng van, bơm hoạt động), ứng suất không được “giải tỏa” bằng biến dạng đàn hồi như ở các vật liệu dẻo hơn, mà tích lũy dần tại mối nối, đoạn cong và vị trí cố định.
Kết quả là: ống không hỏng ngay, nhưng giòn dần theo thời gian.
Nhiệt độ – yếu tố âm thầm phá hủy uPVC
Một thực tế ít được nói rõ: uPVC rất nhạy với nhiệt độ, đặc biệt là nhiệt độ nước và môi trường xung quanh. Khi nhiệt độ tăng, uPVC giãn nở; khi nguội, nó co lại. Chu kỳ này lặp đi lặp lại hàng nghìn lần trong suốt vòng đời sử dụng.
Nếu hệ thống ống bị kẹp cứng, không có khoảng bù giãn nở, ứng suất nhiệt sẽ dồn thẳng vào thành ống và mối nối. Sau vài năm, vật liệu bắt đầu mất độ dẻo ban đầu, chuyển sang trạng thái giòn hơn. Khi đó, chỉ cần một cú sốc áp suất nhỏ cũng có thể gây nứt hoặc rò rỉ.
Áp lực không lớn, nhưng lặp lại
Nhiều chủ nhà cho rằng áp lực nước sinh hoạt “không đáng kể”. Vấn đề không nằm ở độ lớn của áp lực, mà ở tần suất lặp lại. Hàng ngày, hệ thống ống uPVC phải chịu hàng trăm chu kỳ áp suất nhỏ.
Trong cơ học vật liệu, đây chính là điều kiện gây mỏi vật liệu. uPVC không có khả năng chịu mỏi tốt như nhiều người nghĩ, đặc biệt khi đã bị lão hóa do nhiệt và môi trường.
Hậu quả người chịu là chủ nhà
Khi ống uPVC gặp vấn đề, nó hiếm khi “vỡ lớn” ngay. Thường là rò rỉ âm, thấm chậm trong tường, dưới sàn. Đến khi phát hiện, chi phí không còn nằm ở ống, mà ở việc đục phá, sửa hoàn thiện, ảnh hưởng sinh hoạt.
Lúc này, tiêu chuẩn kỹ thuật hay chứng nhận ban đầu không còn ý nghĩa với người ở. Người chịu trách nhiệm cuối cùng vẫn là chủ nhà.
Kết luận
Ống nhựa uPVC không phải là vật liệu kém, nhưng nó đòi hỏi phải được dùng đúng điều kiện. Hiểu rõ giới hạn cơ học, ảnh hưởng của nhiệt độ và áp lực giúp chủ nhà tránh được những rủi ro không thấy ngay lúc lắp đặt.
Với hệ thống ống nước, thứ đắt nhất không phải là vật tư ban đầu, mà là chi phí sửa chữa sau khi đã hoàn thiện nhà. Và đó chính là nơi điểm yếu của uPVC bộc lộ rõ nhất nếu chọn sai hoặc dùng sai cách.