Khi nhắc đến ống nhựa gân xoắn HDPE, nhiều người mặc định đây là loại ống “khó hỏng”: chịu lực tốt, không sập, tuổi thọ cao. Nhưng với kỹ sư hiện trường, nỗi lo lớn nhất của ống gân xoắn HDPE không phải là sập ống, mà là lún không đều theo thời gian — một vấn đề âm thầm nhưng phá hỏng toàn bộ hiệu quả tuyến thoát nước.
Điều nguy hiểm là hiện tượng này hiếm khi xuất hiện ngay sau thi công.
Lún không đều không làm ống vỡ, nhưng làm hệ thống mất tác dụng
Ống nhựa gân xoắn HDPE có độ đàn hồi nhất định. Khi nền đất lún, ống không nứt gãy như vật liệu cứng, mà biến dạng nhẹ để “chịu đựng”. Chính khả năng này khiến nhiều tuyến ống trông vẫn “ổn” trong 1–2 năm đầu.
Tuy nhiên, khi lún xảy ra không đồng đều:
-
Cao độ tuyến bị phá vỡ
-
Xuất hiện các đoạn võng cục bộ
-
Nước thải không còn tự chảy liên tục
Kết quả là ống không hỏng, nhưng thoát nước kém dần, tích cặn, sinh mùi, và đến lúc phát hiện thì đã rất khó xử lý.
Vì sao ống gân xoắn HDPE nhạy cảm với lún không đều?
Về cơ học, ống nhựa gân xoắn HDPE là loại ống mềm có kiểm soát, nghĩa là:
-
Khả năng chịu tải phụ thuộc nhiều vào đất bao quanh
-
Ống và nền đất làm việc như một hệ thống
Nếu đất nền không ổn định, ống buộc phải “theo” chuyển vị của đất. Khi sự chuyển vị này không đồng nhất, gân xoắn sẽ phân bố ứng suất không đều, dẫn đến biến dạng dài hạn.
Lỗi hiện trường phổ biến gây lún không đều
Có ba nguyên nhân kỹ thuật thường gặp:
1. Nền đặt ống không đồng nhất
Nhiều công trường xử lý nền theo cảm tính: chỗ cứng, chỗ mềm. Khi đất nền làm việc khác nhau, ống sẽ lún lệch theo từng đoạn.
2. Đầm lấp hai bên ống không cân
Ống gân xoắn cần lực đỡ đều hai bên. Nếu một bên đầm chặt, một bên lỏng, ống sẽ nghiêng dần theo thời gian.
3. Tin rằng “ống không sập là được”
Đây là hiểu lầm nguy hiểm. Ống không sập không đồng nghĩa với tuyến vẫn đạt cao độ thiết kế. Với hệ thống thoát nước, sai cao độ nhỏ cũng đủ làm giảm hiệu quả.
Vì sao có tuyến dùng 10 năm, có tuyến 3 năm đã phải xử lý?
Sự khác biệt không nằm ở tên gọi ống nhựa gân xoắn HDPE, mà ở:
-
Chất lượng nền đất ban đầu
-
Cách kiểm soát lún trong thi công
-
Hiểu biết của người triển khai về cơ chế làm việc của ống mềm
Tuyến làm đúng sẽ ổn định rất lâu. Tuyến làm ẩu sẽ “chết từ từ”, không sự cố lớn nhưng luôn gây phiền toái.
Kỹ sư hiện trường cần nhìn ống gân xoắn theo cách khác
Thay vì hỏi “ống chịu lực bao nhiêu?”, kỹ sư nên hỏi:
-
Nền này lún thế nào trong 5 năm?
-
Độ võng cho phép của tuyến là bao nhiêu?
-
Đoạn nào cần kiểm soát chặt cao độ hơn bình thường?
Ống nhựa gân xoắn HDPE không phải vật liệu dễ dãi, mà là vật liệu cần được hiểu đúng. Khi hiểu đúng, nó rất bền. Khi hiểu sai, nó không hỏng — nhưng hệ thống thì thất bại.